Menopauza (klimakterium, przekwitanie) to termin pochodzenia greckiego powstały ze złożenia dwóch słów: men – miesiąc oraz pauza – przerwa. W świecie medycyny oznacza ostatnią miesiączkę, czyli trwałe fizjologiczne zatrzymanie cykli miesięcznych. W powszechnym rozumieniu  wyznacza z kolei granicę między wiekiem rozrodczym, w którym kobieta jest w stanie wydać na świat dzieci, a starością, kiedy nie jest już to możliwe. W takim postrzeganiu menopauza nie jest utożsamiana z konkretną datą, po której przez 12 miesięcy nie nastąpiło krwawienie miesięczne, ale jako okres, dla którego charakterystyczne są liczne zmiany w wyglądzie i zachowaniu kobiety.

            W znaczeniu biologicznym menopauza jest naturalnym okresem w życiu każdej dojrzałej kobiety, z charakterystycznym spadkiem wydzielania hormonów przez jajniki, co niesie za sobą kolejne ważne dla zdrowia i codziennego funkcjonowania konsekwencje – w tym ustanie comiesięcznej menstruacji, zmiany naczynioworuchowe, zmiany w kośćcu, zaburzenia w metabolizmie węglowodanów i lipidów (często prowadzące do tycia), zaburzenia emocjonalne. Menopauza kierowana jest przez procesy fizjologiczne, kiedy na skutek starzenia dochodzi do zrośnięcia się prawie wszystkich komórek jajowych w jajnikach, co prowadzi do zwiększenia wydzielania hormony FSH (hormonu folikulotropowego) i LH (hormonu luteinizującego) oraz zmniejszenia wydzielania estrogenu.

            Menopauzę diagnozuje się wtedy, kiedy przez okres sześciu miesięcy nie obserwuje się  u ponad 40-letniej kobiety krwawienia miesięcznego oraz kiedy stężenie estradiolu jest mniejsze niż 30 pg/ml, a stężenie FSH (hormonu folikulotropowego) jest mniejsze niż 30 j/l. Średni wiek rozpoczęcia menopauzy to 51 lat, choć do przekwitania może dochodzić u pań między 40 a 60 rokiem życia. W tym obrębie można wyróżnić dwie podstawowe możliwości – kiedy do przekwitanie, ustania miesiączki dochodzi między 45 a 55 rokiem życia, mówimy o menopauzie wczesnej oraz kiedy proces ten zachodzi między 55 a 60 rokiem życia i mamy do czynienia z menopauzą późną.

Proces przekwitania podzielony jest na kilka etapów:

• premenopauzę: okres między pełną płodnością a menopauzą, obejmujący okres kilku lat przed wystąpieniem ostatniej miesiączki. Charakterystyczne dla niego są pierwsze zmiany w funkcjonowaniu jajników. Produkcja hormonów – estrogenu, progesteronu i testosteronu spada. Często pojawiają się nagłe, całkowicie nie do przewidzenia wahania ilości wspomnianych hormonów. Kobiety w tym okresie obserwują pierwsze objawy menopauzy:  uderzenia gorąca, nagłe zmiany nastrojów, bezsenność, zmęczenie. Symptomy menopauzy mogą pojawić się już w wieku 35 lat, jednak zazwyczaj świadomość ich istnienia gruntuje się około 45 roku życia. W trakcie premenopauzy płodność spada, jednak w okresie tym istnieje jeszcze możliwość zajścia w ciążę.
• perimenopauzę, okres okołomenopauzalny, czyli okres rozpoczynający się chwilę przed właściwą menopauzą oraz trwający jeszcze przez rok po jej zakończeniu, zwany jako klimakterium lub okresem przekwitania.
• postmenopauzę, czyli okres liczony od momentu zaprzestania miesiączkowania, czy inaczej mówiąc czas, od którego jajniki przestają wydzielać jajeczka. Okres ten można wyznaczyć po 12 miesiącach od ostatniej miesiączki. Dopiero po roku od zaprzestania krwawienia miesiączkowego można stwierdzić, ze rozpoczął się okres postmenopauzy. U kobiet, które nie mają macicy, okres ten można zdiagnozować na podstawie badania krwi. Uwaga! Każde krwawienie występujące w okresie posmenopauzalnym należy zgłosić lekarzowi!